Nhà viết kịch, nhà phê bình văn học, nhà hoạt động xã hội lừng danh George Bernard Shaw có lần đã nói rằng, Mặc dù có nhiều nhà soạn nhạc sáng tác âm nhạc cho đàn violin, nhưng lại có ít nhà soạn nhạc hoàn toàn toàn thuộc về âm nhạc violin. Pablo de Sarasate ở trong số ít đó, kiệt xuất cả trong lĩnh vực biểu diễn lẫn sáng tác, và trích nguyên văn lời của Shaw thì “chủ nghĩa phê bình còn chạy dài hàng dặm ở đằng sau ông.”
Pablo de Sarasate được lịch sử âm nhạc nhắc đến trong danh sách những nhà soạn nhạc-nghệ sỹ violin danh tiếng nhất của mọi thời đại, cùng với Nicclo Paganini, Heinrick Wieniawsky, Giuseph Tartini, Eugen Isaye, Fried Keissler…
Pablo Martín Melitón de Sarasate sinh ngày 10/3/1844 ở Pamplona thuộc tỉnh Navarre, Tây Ban Nha. Lên năm tuổi, Pablo bắt đầu học violin với bố, vốn là chỉ huy dàn nhạc pháo binh. Sau đó cậu học với một thầy giáo ở địa phương, và mới tám tuổi đã có buổi hòa nhạc đầu tiên ở La Caruna.
Được đón nhận nồng nhiệt bởi những khán giả đầu tiên của mình, Pablo đã lên đường đi học ở Madrid bằng tiền của một người bảo trợ giàu có. Chẳng bao lâu sau khi đến Madrid, Pablo đã trở thành một người trình diễn violin rất được yêu thích trong cung điện của Nữ hoàng Isabel II. Năm 12 tuổi, mẹ cậu quyết định đưa cậu đến Paris để học với thầy giáo nổi tiếng Jean Alard ở Nhạc viện Paris, nhưng bi kịch đã ập đến khi hai mẹ con đến biên giới nước Pháp, mẹ của Pablo bị bắt giữ và qua đời vì bệnh tim, còn Pablo thì phải chịu đựng bệnh dịch tả trước khi được đưa đến những chức trách Tây Ban Nha ở Bayonne. May mắn là, lãnh sự Tây Ban Nha ở đây đã đưa Pablo về nhà riêng của mình và sau đó cho cậu tiền để đi Paris. Ở Paris, ông Alard đã ngay lập tức nhìn thấy ở cậu bé Tây Ban Nha này một tài năng âm nhạc thiên bẩm.
Năm Pablo 17 tuổi, thầy giáo Alard mới cho anh tham dự các cuộc thi tầm cỡ với các giải thưởng rất cao quí, Pablo đều chiến thắng một cách dễ dàng. Đạt được những danh tiếng cao nhất ở Nhạc viện, Pablo chính thức bắt đầu sự nghiệp của một nghệ sỹ trình diễn.
Ban đầu, de Sarasate trình diễn các fantasy nhạc kịch (đáng chú ý nhất là Carmen Fantasy) và các tác phẩm khác do chính anh tự sáng tác. Hầu hết các sáng tác của Sarasate đầu mang đặc trưng Tây Ban Nha. Bốn tuyển tập các Vũ khúc Tây Ban Nha của Sarasate là những tác phẩm rất được yêu thích, đặc biệt, bản Zigeunerweisen ngày nay đã trở thành một tác phẩm violin chuẩn mực và kinh điển. Chính nhờ có Pablo de Sarasate mà âm nhạc Tây Ban Nha đã giành được sự chú ý đặc biệt của những nhà soạn nhạc châu Âu thời đó. Các tác phẩm bất hủ cho violin như Introduction and Rondo Capriccioso của Saint-Saens, Symphonie Espagnole của Lalo, hay Concerto của Bruch đều là dành cho Sarasate biểu diễn. George Bizet, một người bạn thân của Sarasate thì sáng tác Carmen, một vở opera mang sự quyến rũ rất điển hình của âm nhạc Tây Ban Nha. Sau khi Bizet mất, Sarasate đã dựa trên opera này viết thành khúc Fantasy cho violin, một khúc fantasy mà cho đến tận bây giờ vẫn thường xuyên được biểu diễn bởi nhiều nghệ sỹ danh tiếng. Khi mới ra mắt, vở Carmen đã bị phản đối bởi những thành kiến hẹp hòi của giới quý tộc Pháp, và chính vào cái đêm mà lần đầu tiên vở Carmen được người ta đón nhận với những đánh giá công bằng, Bizet đã trút hơi thở cuối cùng để từ giã cuộc đời ở tuổi 37. Fantasy Carmen không chỉ là sự kết hợp tuyệt vời giữa hai tài năng Bizet và Sarasate mà còn là một kỷ niệm minh chứng cho một tình bạn đẹp giữa hai con người họ.
Pablo de Sarasate là một người Tây Ban Nha rất lịch lãm (ông là người xứ Basque, xứ này có ngôn ngữ riêng, bị phân chia dưới quyền cai quản của Pháp và Tây Ban Nha – không nên liên tưởng đến lực lượng li khai xứ Basque ở đây). Trong cuộc đời của mình, ông đã nhận được hàng nghìn bức thư tình, nhưng ông đều phớt lờ hết và quyết định sống độc thân. Nhiều người cho rằng, phong cách của ông giống như hình ảnh kiêu hãnh của một hiệp sỹ Tây Ban Nha truyền thống. (Để hiểu hơn về sự kiêu hãnh rất nhân văn này, chúng ta có thể đọc Donquichote của Cervantes).
Khá giàu có và hào phóng, Sarasate đã mua một biệt thự ở Biarritz, nhưng hàng năm ông đều quay trở về quê hương để chứng kiến ngày hội Fiesta, ngày hội đấu bò trên phố . Sarasate đứng trên ban công và xem những chú bò chạy nháo nhác, những người dân thì vô cùng hoan hỉ, họ rất sôi nổi khi thể hiện lòng ngưỡng mộ đối với de Sarasate, đứa con quí giá mà thành phố của họ đã sinh ra. De Sarasate mất ở Biarritz năm 1908 vì bệnh viêm phế quản mãn tính, ông đã để lại cho thành phố Pamplona niềm tự hào là quê hương của một nhà soạn nhạc-nghệ sỹ violin thiên tài. Một đài tưởng niệm de Sarasate được dựng nên ở trong khu vực nhạc viện. Cho đến bây giờ, thế giới vẫn còn nhớ đến ông và âm nhạc của ông.
Hình như, các nhà soạn nhạc tài năng thường rất ít nói, có lẽ bởi vì, những gì cần nói, họ đã nói hết trong âm nhạc của mình rồi. Tôi đã chỉ tìm thấy một câu rất ngắn gọn của Pablo de Sarasate : “Trong 37 năm trời, tôi đã luyện tập tới 14 tiếng một ngày, và bây giờ, người ta gọi tôi là một thiên tài”.
Ttdungquantum (nhaccodien.info)