Bản nhạcAufforderung zum Tanze Op. 65 của nhà soạn nhạc người Đức Carl Maria von Weber (1786 – 1826) được xem là một trong những mẫu hình âm nhạc vũ khúc rực rỡ nhất từng được soạn ra. Tên tiếng Anh của tác phẩm là Invitation to the Dance (Lời mời khiêu vũ).
Invitation to the Dancenguyên gốc được Weber viết cho piano vào năm 1811 và đề tặng vợ mình là Caroline. Nó là một trong những món quà cầu hôn bằng âm nhạc nổi tiếng giống như Légende (Truyền thuyết) của Henryk Wieniawski hay Salut D’Amour (Lời chào của tình yêu) của Edward Elgar sau này.
Cuốn tiểu sử của Weber do con trai ông thực hiện có kể lại rằng nhà soạn nhạc đã vừa chơi phiên bản piano Invitation to the Dancecho vợ nghe vừa giảng giải về chương trình của tác phẩm:
“Ô nhịp 1-5, phong thái ban đầu của các vũ điệu. Ô nhịp 5-9, câu trả lời lảng tránh của tiểu thư. Ô nhịp 9-13, lời mời mọc nài nỉ của chàng. Ô nhịp 13-16, sự ưng thuận của nàng. Ô nhịp 17-19, chàng bắt đầu trò chuyện. Ô nhịp 19-21, sự đáp lại của nàng. Ô nhịp 21-23, nói năng sôi nổi hơn. Ô nhịp 23-25, sự đồng tình. Ô nhịp 25-27, nhắc nàng lưu tâm đến vũ điệu. Ô nhịp 27-29, nàng trả lời. Ô nhịp 29-31, họ ra chỗ khiêu vũ. Ô nhịp 31-35, đợi bắt đầu vũ điệu. Kết thúc vũ điệu, chàng cám ơn, nàng đáp lại và họ lui về.”
Như vậy tác phẩm kể câu chuyện về một đôi bạn nhảy tại một vũ hội, từ lúc chàng trai mời cô gái nhảy một cách lịch sự tới lúc họ nhã nhặn nói lời từ biệt sau khi đã cùng khiêu vũ vài vòng quanh phòng. Âm nhạc của Invitation to the Dance sôi nổi hơn hẳn âm nhạc trong các tác phẩm của Josef Lanner và Johann Strauss I, những nhà soạn nhạc còn chưa bắt đầu phổ biến điệu valse khi Weber viết tác phẩm này.
Wilhelm Heinrich Riehl đã nhận xét về tác phẩm tươi tắn, duyên dáng và hăng say này như sau: “Nó đánh dấu sự chuyển dịch sang vũ khúc hiện đại. Điệu valse trước kia chỉ là một kiểu minuet sôi nổi nhưng Weber đã cho phần allegro vào vũ điệu. Thế giới chạy nhanh hơn, tại sao người ta không được khiêu vũ nhanh hơn?… Weber là người sáng lập ra cách diễn đạt âm nhạc vũ khúc với cảm xúc sâu sắc và là người sáng lập của một trường phái mà Richard Strauss sau này sẽ đi theo.”
Từ phiên bản gốc viết cho piano độc tấu của Weber, Invitation to the Dance đã xuất hiện ở nhiều dạng chuyển soạn khác nhau từ song tấu violon và piano đến cả dàn nhạc giao hưởng. Bản chuyển soạn cho dàn nhạc nổi tiếng nhất là của Hector Berlioz, một người hâm mộ Weber vô cùng nồng nhiệt.
Năm 1841, Berlioz đã chuyển soạn Invitation to the Dance để dùng cho một màn ballet trong dàn dựng vở opera Der Freischütz (Nhà thiện xạ) của Weber tại Nhà hát Opéra de Paris. Theo thông lệ của nhà hát này thời đó, cần phải có một màn ballet ở màn hai của bất kỳ vở opera nào mà nó trình diễn.
Bản chuyển soạn cho dàn nhạc của Berlioz càng làm tăng lên tính chất hấp dẫn của phiên bản gốc. Lời mời của chàng trai ở đoạn mở đầu được cello độc tấu trong khi lời đáp của cô gái do bộ gỗ thể hiện. Berlioz còn dùng hai đàn harp trong dàn nhạc và âm thanh lóng lánh của điệu valse rất giống với chương Un bal (Vũ hội) trong Symphonie Fantastiquecủa Berlioz.
Năm 1911, nhà biên đạo múa Michel Fokine dùng phiên bản Invitation to the Dance cho dàn nhạc của Berlioz làm âm nhạc cho vở ballet Le Spectre de la rose (Hồn ma của đóa hồng). Cốt truyện của vở ballet được dựa trên một bài thơ của Théophile Gautier.
Điều trùng hợp là Berlioz cũng phổ nhạc bài thơ này thành một mélodie trong tập Les nuits d’été (Những đêm hè) nổi tiếng hoàn thành năm 1841, cùng năm ông chuyển soạn Invitation to the Dance. Nhưng Berlioz không có liên hệ gì giữa mélodie phổ thơ Théophile Gautier và phiên bản chuyển soạn từ âm nhạc của Weber.
“Lời mời khiêu vũ” hay “Lời cầu hôn” của Weber, một tiểu phẩm mang tính chương trình đậm nét, đương nhiên được vợ ông hưởng ứng. Nhưng sự hưởng ứng quan trọng hơn có lẽ là từ Hector Berlioz – người đã kế thừa và phát huy đến cao độ tính chương trình trong âm nhạc của chính mình.
Ngọc Anh (nhaccodien.info)