Âm nhạc: Jacques Offenbach
Libretto: Jules Barbier dựa theo ba truyện ngắn của E.T.A. Hoffmann, nhà văn và nhà soạn nhạc thời kỳ Lãng mạn.
Công diễn lần đầu: tại Opéra-Comique, Paris vào ngày 10 tháng 2 năm 1881.
Nhân vật: Loại giọng
Hoffmann: Tenor
Olympia: Soprano
Giulietta: Mezzo-soprano
Antonia: Soprano
Stella: Soprano
Lindorf: Bass-baritone
Coppélius: Bass-baritone
 Miracle: Bass-baritone
Dapertutto: Bass-baritone
Nicklausse: Mezzo-Soprano
Tóm tắt nội dung

Màn dẫn. Trong quán trọ vắng vẻ của Luther, chỉ có tiếng một dàn hợp xướng  những linh hồn bia rượu, cùng lúc đó ở nhà hát opera kế bên, vở Don Giovanni đang được trình diễn. Người ta mong những vị khách sẽ đến trễ hơn vào buổi tối, trong số đó có nhà thơ Hoffmann và nữ ca sĩ opera Stella, thế nhưng người đến trước tiên lại là Nàng thơ của Hoffmann. Biết rằng định mệnh đã buộc Hoffmann phải quyết định tối nay, giữa tình yêu dành cho Nàng thơ và tình yêu dành cho tình địch của Nàng, Stella, Nàng đã gọi những linh hồn đến giúp đỡ. Sau đó, Nàng biến mất, khoác lên mình cái lốt của Nicklausse, một người bạn của Hoffmann. Người cố vấn Lindorf đã mua chuộc Andrès,  hầu gái của Stella để chặn một mảnh giấy Stella viết cho Hoffmann, trong đó có chìa khoá để đến phòng thay trang phục của nàng. Tin chắc vào quyền lực của mình để đạt được mọi mục đích, Lindorf dự định sẽ giữ kín cuộc hẹn này. Một đám đông sinh viên ồn ào choán hết chỗ trong quán rượu. Hoffmann đã đến, đi cùng với người bạn của mình Nicklausse và Lindorf đã bí mật theo dõi họ từ xa. Hoffmann gặp rắc rối, đám sinh viên cố nài nỉ anh uống rượu, ca hát và anh đáp lại bằng cách bắt đầu khúc ballad về một người lùn lố bịch và kệch cỡm tên Kleinzach, chỉ để đánh lạc đề đến những hồi ức về tình yêu. Rượu làm những khuôn mặt rạng ngời nhưng tâm trạng vui vẻ lại bị Lindorf phá hỏng, hắn khích Hoffmann vào một cuộc đấu khẩu đầy những lời lăng mạ, châm biếm. Cuối cùng, Nicklausse can thiệp, phá đi không khí căng thẳng, thế nhưng cuộc chạm trán để lại cho Hoffmann cảm giác về một linh tính. Khi đám sinh việc chòng ghẹo Hoffmann về sự say đắm Stella hiện nay, anh đề nghị sẽ kể câu chuyện về ba mối tình trong quá khứ…

Màn 1. Trong khi đợi những vị khách mời của bữa tiệc, nhà phát minh Spalazani ngắm nhìn một cách vui thích phát minh mới nhất của mình, con búp bê máy Olympia, niềm hi vọng của ông để  bù lại số tiền mình đã mất trong vụ phá sản của nhà băng Élias. Hoffmann, vị khách đầu tiên xuất hiện, đã phát hiện ra Olympia và đem lòng yêu nó. Nicklausse nhẹ nhàng trêu chọc Hoffmann. Nhà khoa học điên rồ Coppélius đến, bán cho Hoffmann một cặp kính ma thuật mà qua đó, chỉ mỗi mình anh thấy Olympia như một con người. Spalanzani và Coppélius tranh cãi với nhau về phần của mình trong món lợi từ con búp bê máy, kẻ đến sau tuyên bố mình sẽ sở hữu đôi mắt của nó. Khi Coppélius đồng ý bán quyền lợi của mình cho Spalanzani với giá 500 ducat, nhà phát minh đưa cho ông ta một tờ séc rút từ nhà Élias. Coppélius đề nghị một cách giễu cợt rằng Olympia kết hôn với Hoffmann. Sau khi những vị khách khác đã đến, Olympia làm say lòng người bằng một aria đáng kinh ngạc với phần đệm đàn harp của Spalanzani. Quên đi “cái chết” theo chu kì nếu không nạp pin của con búp bê máy Olympia, Hoffmann đã thật sự say mê, thích thú. Khi tất cả đã đi ăn tối, chỉ còn lại hai người, Hoffmann bèn trút nỗi lòng mình với Olympia. Tin rằng Olympia cũng yêu mình, anh hôn cô; Olympia xoay tít trong chuyển động và ra khỏi phòng. Nicklausse cho rằng, có thể cô ta không sống thực, nhưng Hoffmann bỏ ngoài tai. Khám phá ra tờ hối phiếu ngân hàng của Spalazani là thứ không có giá trị, Coppélius đã quay trở lại trong cơn cuồng nộ, ẩn trong đám người quay trở về từ bữa tối để nhảy waltz. Họ bắt gặp Hoffmann và Olympia, xoay mỗi ngày một nhanh, đến khi Hoffmann ngã và đánh vỡ đôi kính ma thuật. Nắm lấy cơ hội trả thù, Coppélius đập nát Olympia.
Màn 2. Crespel đã bỏ trốn đến Munich cùng với con gái Antonia để kết thúc chuyện tình của cô cùng Hoffmann. Ngồi với cây đàn harpsichord, cô hát một bài ca ai oán. Crespel van xin cô đừng hát nữa, cô bị yếu tim, gắng sức sẽ nguy hiểm đến tính mạng. Ông ra lệnh cho người hầu nặng tai của mình, Frantz, rằng không được cho phép ai vào nhà trong khi ông đi vắng. Còn lại một mình, Frantz cố hát và khiêu vũ. Hoffmann đến, Nicklausse kể lại những trải nghiệm của mình về tình yêu trong quá khứ, cố thuyết phục Hoffmann cống hiến hết mình cho nghệ thuật và không còn gì khác. Nhưng Hoffmann vẫn cứ khăng khăng, nguyện thề cho một tình yêu vĩnh cửu với Antonia. Mặc dù cô nói cha cấm mình hát, cô không thể từ chối yêu cầu nếu Hoffmann mong mỏi được nghe cô. Thế là họ cùng  ngân lên với nhau một bản tình ca đến khi Antonia gần như lả đi. Crespel trở về và hoảng sợ trước sự viếng thăm của lang băm Dr Miracle, người ông nhận ra như một điềm báo của cái chết: Chính Miracle là người chữa cho vợ ông ngày bà lìa đời. Trong khi Hoffmann đang quan sát từ chỗ nấp, tên bác sĩ ma quỉ hỏi thăm sức khoẻ Antonia và tình yêu không thể cưỡng lại cô dành cho âm nhạc. Miracle hỏi cô gái đang thẩn thờ, miêu tả nhịp mạch bất thường của cô. Hắn yêu cầu cô hát, tiếng cô vang lên. Tên bác sĩ cho thuốc để “cứu sống” cô gái, nhưng Crespel thừa biết, điều đó đồng nghĩa với cái chết và buộc Miracle ra ngoài. Khi Antonia quay trở lại, Hoffmann xin cô đừng hát. Cô miễn cưỡng chấp nhận. Anh ra đi, hứa sẽ lại đến vào ngày hôm sau. Miracle bất ngờ xuất hiện, cay độc chế giễu Antonia với những triển vọng, viễn cảnh sẽ nổi tiếng nổi tăm như một ca sĩ. Cô gái gào thét trước chân dung bà mẹ quá cố, một ca sĩ nổi tiếng, mong cưỡng lại sự cám dỗ. Gọi hồn bức chân dung, Miracle tuyên bố rằng bà mẹ, đang lên tiếng qua thể xác của hắn, muốn cô sánh kịp với vinh quang của bà. Miracle kéo cây vĩ cầm một cách điên cuồng, Antonia hát ngày càng luống cuống đến lúc cô ngã gục. Hoffmann lao vào nhưng tất cả đã muộn, anh chỉ còn kịp nhìn thấy cái chết của cô.
Màn 3. Ở một lâu đài xứ Venice trên con kênh lớn, kỹ nữ Giulietta hoà nhịp cùng Nicklause theo một khúc barcarole chậm rãi. Hoffmann đột nhiên thay đổi tâm trạng khi tán dương một cách diễu cợt những thú vui nhục cảm. Người tình hiện tại của Giulietta, Schlemil, thừa nhận trong ghen tức thái độ yêu mến rõ ràng cô dành cho Hoffmann. Giulietta mời những vị khách của mình đến bàn chơi bạc, nhưng Nicklausse ở lại phía sau, cảnh báo Hoffmann không được nảy sinh bất kì sự quyến luyến nào với cô kĩ nữ. Nhà thơ trẻ phủ nhận sự hứng thú với cô gái, tuyên bố rằng nếu anh yêu cô, quỷ dữ sẽ chiếm lấy linh hồn anh. Darpetutto, nghe lỏm được câu chuyện, đưa ra một viên kim cương lớn mà với nó, hắn sẽ mua chuộc Giulietta để đánh cắp sự phản chiếu của Hoffmann như cô đã từng lấy đi cái bóng của Schlemil. Bị viên kim cương cám dỗ, Giulietta đồng ý. Cô kỹ nữ cố quyến rũ Hoffmann, kẻ sắp xiêu lòng, và anh đã yêu cô; trong một bản duet nồng nàn say đắm, cô thực hiện mệnh lệnh của Dappertutto. Schlemil quay trở lại, buộc tội Giulietta đã rời bỏ anh để đến với Hoffmann. Khi Dapertutto bình phẩm cái vẻ xanh xao nhợt nhạt của Hoffmann, anh mượn một cái gương và chợt kinh hoàng nhận ra rằng mình đã mất đi hình ảnh phản chiếu. Khi những vị khách đi khỏi, Hoffmann yêu cầu Schlemil đưa cho mình chìa khoá đến phòng Giulietta; Schlemil từ chối và Hoffmann đã giết chết hắn ta trong một cuộc đọ kiếm, bằng chính thanh kiếm Dapertutto dâng tặng. Đoạt lấy chìa khoá từ tay đich thủ, Hoffmann lao đến phòng Giullietta nhưng thấy phòng bỏ trống. Quay trở lại, anh phát hiện cô ta đang rời khỏi lâu đài với một kẻ si mê khác, người lùn Pitichinaccio, người cô đang ôm hôn.
Màn kết. Hoffmann kết thúc những câu chuyện của mình, chỉ muốn uống thật say, muốn lãng quên. Nicklause khám phá ra rằng, mỗi câu chuyện mô tả một khía cạnh khác nhau của chỉ một người phụ nữ, Stella. Đến quán rượu sau buổi diễn, Nữ ca sĩ opera thấy nhà thơ trẻ đang ngượng ngùng, nhạo báng; Stella chuẩn bị rời khỏi với Lindorf đang hân hoan sung sướng. Hoffmann ngăn họ lại để hát đoạn thơ cuối cùng của «Kleinzach», rồi đổ gục. Chỉ có Nàng thơ là còn lại sau Hoffmann, người cuối cùng đã thuộc về Nàng.
Một số trích đoạn libretto
The Doll Song (“Les oiseaux dans la charmille”) – No. 12, Couplets
Spalanzani, người chế tạo ra búp bê Olympia, lên dây cho búp bê để nó hát phục vụ các vị khách. Búp bê Olympia hát bài ca về những con chim và cách chúng hót về cô gái trẻ đáng yêu.
Les oiseaux dans la charmille
Dans les cieux l’astre du jour,
Tout parle à la jeune fille d’amour!
Ah!  Voilà la chanson gentille
La chanson d’Olympia!  Ah!
Tout ce qui chante et résonne
Et soupire, tour à tour,
Emeut son coeur qui frissonne d’amour!
Ah!  Voilà la chanson mignonne
La chanson d’Olympia!  Ah!
Những con chim trong bụi cây
Những ngôi sao trên trời buổi sáng
Tất cả nói về tình yêu với cô gái trẻ!
Ôi! Một bài hát thật đáng yêu!
Là bài hát của Olympia! A!
Những gì hát và tạo ra tiếng động,
Và thở dài khi đến lượt của mình
Đều khiến trái tim đang yêu cảm động!
Ôi! Một bài hát thật dễ thương!
Là bài hát của Olympia! A!
Une poupèe aux yeux d’èmail – No. 10, Couplets
Sau khi Hoffman tiết lộ với Nicklausse rằng anh đã đem lòng yêu Olympia, Nicklausse (người biết rõ Olympia là một con búp bê máy) hát một khúc ca cảnh tỉnh bạn mình. Khúc ca kể chuyện một con búp bê máy giống hệt người đem lòng yêu một chú gà trống bằng đồng.
Une poupée aux yeux d’émail
Jouait au mieux de l’éventail
Auprès d’un petit coq en cuivre.
Tous deux chantaient à l’unison
D’une merveileuse façon,
Dansaient, caquetaient, semblaient vivre.
Ah!  Le petit coq, luisant et vif,
Avec un air rébarbatif,
Tournait par trois fois sur lui-même.
Par un rouage ingénieux,
La poupée, en roulant les yeux,
Soupirait et disait : Je t’aime!
Một búp bê mắt tráng men xinh xắn
Chiếc quạt trong tay nhè nhẹ lay lay
Bên cạnh là gà trống nhỏ bằng đồng
Cùng đồng thanh một khúc ca hay
Cùng nhảy múa, và cùng cục tác,
Trông cứ như đang sống tại đây.
Ồ, chú gà trống đồng bóng loáng
Bỗng tái xanh tái xám cả người,
Quay ba vòng tít như đèn cù.
Bằng cỗ máy vô cùng tinh xảo,
Búp bê bỗng đảo mắt liên hồi,
“Em yêu anh!” búp bê thầm thì.
Nina & Quỳnh Hương (nhaccodien.info) dịch